Điện Mặt Trời Cho Doanh Nghiệp Có Giúp Giảm Tiền Điện?
Điện Mặt Trời Cho Doanh Nghiệp Có Giúp Giảm Tiền Điện Không?
Điện mặt trời cho doanh nghiệp có thể giúp giảm tiền điện bằng cách tạo ra nguồn điện ngay tại nơi sử dụng. Khi hệ thống hoạt động, điện năng sản xuất được ưu tiên cung cấp cho các thiết bị đang vận hành như máy móc, dây chuyền sản xuất, hệ thống lạnh, điều hòa, bơm, quạt hoặc thiết bị văn phòng. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể giảm lượng điện phải mua từ lưới điện trong cùng thời điểm.
Tuy nhiên, không phải cứ lắp hệ thống điện mặt trời có công suất lớn là tiền điện sẽ giảm tương ứng. Hiệu quả kinh tế phụ thuộc nhiều vào sự phù hợp giữa sản lượng điện mặt trời và nhu cầu tiêu thụ điện thực tế. Một nhà xưởng sử dụng điện nhiều vào ban ngày có thể tận dụng phần lớn sản lượng tạo ra, trong khi doanh nghiệp chỉ hoạt động vào buổi tối sẽ cần một phương án khác để khai thác nguồn điện này.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là “lắp bao nhiêu kWp?”, mà còn là doanh nghiệp sử dụng điện vào thời gian nào, phụ tải có ổn định không, bao nhiêu điện mặt trời có thể được tự sử dụng và hệ thống được thiết kế như thế nào.
 |
| Điện mặt trời cho doanh nghiệp có thể giảm lượng điện mua từ lưới khi nguồn điện tạo ra được sử dụng trực tiếp cho hoạt động sản xuất và kinh doanh. |
Điện mặt trời cho doanh nghiệp có thực sự giúp giảm tiền điện?
Về bản chất, điện mặt trời giúp giảm tiền điện bằng cách thay thế một phần điện năng mà doanh nghiệp phải mua từ lưới điện. Khi các tấm pin tạo ra điện và phụ tải trong công trình đang hoạt động, nguồn điện này có thể được sử dụng trực tiếp mà không cần truyền tải từ hệ thống điện bên ngoài.
Ví dụ, một nhà xưởng đang cần 500 kWh điện trong một khoảng thời gian nhất định. Nếu hệ thống điện mặt trời tạo ra 300 kWh và phụ tải của nhà xưởng có thể sử dụng toàn bộ lượng điện này, phần điện cần mua từ lưới sẽ giảm xuống còn khoảng 200 kWh, chưa xét đến các tổn hao kỹ thuật.
Điểm quan trọng nằm ở chỗ điện được tạo ra phải có phụ tải để sử dụng. Nếu hệ thống sản xuất nhiều điện hơn nhu cầu tiêu thụ tại thời điểm đó, phần điện dư sẽ không thể mặc nhiên được xem là khoản tiết kiệm tiền điện tương ứng.
Điện mặt trời cho doanh nghiệp giảm tiền điện bằng cách nào?
Một hệ thống điện mặt trời thông thường gồm các tấm quang điện, biến tần và các thiết bị điện phụ trợ. Các tấm pin tạo ra điện một chiều từ bức xạ mặt trời, sau đó biến tần chuyển đổi thành điện xoay chiều để cung cấp cho hệ thống điện của công trình.
Trong mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ, nguồn điện mặt trời được sử dụng tại chỗ để đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp. Khi sản lượng điện mặt trời thấp hơn phụ tải, phần thiếu hụt tiếp tục được lấy từ lưới điện. Khi sản lượng điện mặt trời cao hơn phụ tải, phần chênh lệch cần được xử lý theo phương án vận hành và quy định hiện hành.
Điều này dẫn đến một nguyên tắc quan trọng khi tính hiệu quả:
Sản lượng điện mặt trời tạo ra không đồng nghĩa với lượng điện doanh nghiệp tiết kiệm được.
Giả sử một hệ thống tạo ra 1.000 kWh trong một ngày. Nếu doanh nghiệp sử dụng trực tiếp 850 kWh và chỉ có 150 kWh không được tiêu thụ tại thời điểm phát điện, hiệu quả kinh tế sẽ khác hoàn toàn so với trường hợp chỉ sử dụng trực tiếp 400 kWh.
Do đó, khi lập phương án cho doanh nghiệp, cần quan tâm đồng thời đến sản lượng dự kiến và tỷ lệ tự tiêu thụ.
Lượng điện tự tiêu thụ quyết định hiệu quả tiết kiệm ra sao?
Tỷ lệ tự tiêu thụ cho biết phần điện mặt trời được sử dụng ngay tại công trình thay vì trở thành sản lượng dư. Đây là một trong những chỉ số quan trọng để đánh giá khả năng giảm lượng điện mua từ lưới.
Những doanh nghiệp có phụ tải lớn vào ban ngày thường có lợi thế rõ rệt. Nhà máy hoạt động theo ca, xưởng sản xuất, kho lạnh, trung tâm logistics, siêu thị hoặc tòa nhà văn phòng thường có nhiều thiết bị vận hành trong khoảng thời gian hệ thống điện mặt trời phát điện.
Chẳng hạn, một dây chuyền sản xuất hoạt động liên tục từ buổi sáng đến chiều có thể sử dụng trực tiếp một phần lớn điện mặt trời được tạo ra trong cùng khoảng thời gian. Khi đó, hệ thống không chỉ tạo ra điện mà còn giúp giảm nhu cầu mua điện từ lưới tại thời điểm doanh nghiệp đang vận hành.
Ngược lại, nếu doanh nghiệp đóng cửa phần lớn thời gian ban ngày hoặc có phụ tải rất thấp trong thời gian có nắng, sản lượng điện mặt trời có thể không được sử dụng hết. Đây là trường hợp cần xem xét thêm giải pháp quản lý phụ tải hoặc hệ thống lưu trữ.
Vì vậy, doanh nghiệp không nên chỉ yêu cầu báo giá dựa trên diện tích mái. Một phương án có công suất vừa phải nhưng tỷ lệ tự tiêu thụ cao có thể phù hợp hơn một hệ thống lớn nhưng thường xuyên tạo ra lượng điện dư.
Doanh nghiệp nào phù hợp với điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ?
Không có một công suất điện mặt trời phù hợp cho tất cả doanh nghiệp. Mỗi công trình có đặc điểm phụ tải, thời gian vận hành, diện tích mái và điều kiện kỹ thuật khác nhau.
Tuy nhiên, mô hình điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ thường đáng được xem xét tại những doanh nghiệp có nhu cầu điện tương đối cao và sử dụng điện ổn định vào ban ngày.
Nhà máy sản xuất là một ví dụ điển hình. Các thiết bị như động cơ, máy nén khí, hệ thống thông gió, bơm, máy móc sản xuất và hệ thống điều khiển có thể tiêu thụ lượng điện đáng kể trong giờ làm việc.
Kho lạnh cũng có đặc điểm thuận lợi vì hệ thống làm lạnh cần duy trì hoạt động trong ngày. Tương tự, các cơ sở chế biến thực phẩm, siêu thị, trung tâm thương mại hoặc tòa nhà văn phòng có nhu cầu điều hòa và thiết bị điện trong giờ hành chính cũng có thể tận dụng nguồn điện mặt trời trực tiếp.
Tuy nhiên, đây chỉ là định hướng ban đầu. Một doanh nghiệp có phụ tải ban ngày cao vẫn cần khảo sát cụ thể trước khi xác định quy mô hệ thống.
Doanh nghiệp có phụ tải ban ngày cao có lợi thế gì?
Điện mặt trời phát điện chủ yếu trong thời gian có ánh sáng mặt trời. Vì vậy, sự trùng khớp giữa thời gian phát điện và thời gian sử dụng điện có ý nghĩa rất lớn.
Nếu nhà máy hoạt động từ sáng đến chiều, điện mặt trời có thể được sử dụng ngay cho dây chuyền sản xuất. Khi phụ tải thay đổi theo ca, đơn vị thiết kế cần phân tích sự thay đổi đó để tránh chọn công suất quá lớn so với nhu cầu thực tế.
Một doanh nghiệp có thể có hóa đơn điện rất cao nhưng chưa chắc đã phù hợp với hệ thống điện mặt trời công suất lớn. Ví dụ, nếu phần lớn điện năng được sử dụng vào ban đêm, việc tăng công suất pin mặt trời không nhất thiết giải quyết được vấn đề. Trong trường hợp đó, doanh nghiệp có thể phải xem xét giải pháp lưu trữ hoặc điều chỉnh lịch vận hành nếu điều kiện sản xuất cho phép.
Ngược lại, một doanh nghiệp có mức tiêu thụ điện cao và ổn định vào ban ngày có thể tận dụng được nhiều sản lượng điện mặt trời hơn mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào hệ thống lưu trữ.
Lịch sử tiền điện và phụ tải giúp xác định công suất thế nào?
Công suất hệ thống nên được xác định từ dữ liệu tiêu thụ điện thực tế. Doanh nghiệp nên thu thập hóa đơn trong nhiều tháng thay vì chỉ sử dụng một tháng làm cơ sở tính toán.
Dữ liệu nhiều tháng giúp nhận diện những thay đổi do mùa vụ, đơn hàng, thời gian sản xuất hoặc điều kiện thời tiết. Đối với những doanh nghiệp có phụ tải biến động mạnh, việc phân tích này càng quan trọng.
Ngoài tổng lượng điện tiêu thụ, cần xem xét thời gian hoạt động của các phụ tải lớn. Ví dụ, hệ thống lạnh có chạy liên tục hay không, máy móc hoạt động mấy ca, cuối tuần nhà máy có sản xuất không, văn phòng sử dụng điều hòa trong những khung giờ nào.
Điều kiện mái cũng cần được khảo sát song song. Diện tích mái thực tế không phải lúc nào cũng bằng diện tích có thể lắp đặt. Khu vực có thiết bị kỹ thuật, lối đi, vùng bóng đổ hoặc vị trí không đáp ứng yêu cầu kết cấu có thể phải loại khỏi phương án.
Quan điểm này cũng phù hợp với hướng dẫn của ngành Điện: việc xác định quy mô điện mặt trời mái nhà cần dựa trên nhu cầu sử dụng điện, thời gian sử dụng, điều kiện mái và khả năng kết nối thay vì chỉ tính toán theo diện tích mái.
 |
| Khả năng tự tiêu thụ điện mặt trời tại nhà xưởng là yếu tố quan trọng quyết định mức độ giảm điện năng mua từ lưới. |
Những yếu tố quyết định số tiền điện doanh nghiệp có thể tiết kiệm
Sau khi xác định được nhu cầu điện, doanh nghiệp cần đánh giá nhiều yếu tố trước khi đưa ra dự báo khoản tiết kiệm.
Yếu tố đầu tiên là sản lượng điện thực tế của hệ thống. Sản lượng phụ thuộc vào bức xạ mặt trời tại vị trí lắp đặt, hướng và góc nghiêng của tấm pin, nhiệt độ, che bóng, bụi bẩn, tổn hao điện và hiệu suất của thiết bị.
Vì vậy, cùng một công suất lắp đặt nhưng hai công trình không nhất thiết tạo ra cùng sản lượng điện. Việc sử dụng một mức sản lượng cố định cho mọi địa điểm có thể dẫn đến sai lệch trong bài toán đầu tư.
Yếu tố thứ hai là tỷ lệ điện được sử dụng trực tiếp. Đây là phần quyết định nguồn điện mặt trời tạo ra có thực sự thay thế điện mua từ lưới hay không.
Yếu tố thứ ba là đặc điểm biểu giá và cơ cấu sử dụng điện của doanh nghiệp. Hóa đơn điện của cơ sở sản xuất hoặc kinh doanh có thể chịu ảnh hưởng bởi cấp điện áp, thời gian sử dụng và biểu giá áp dụng. Do đó, tính toán hiệu quả cần dựa trên hóa đơn thực tế của chính doanh nghiệp thay vì lấy một mức giá điện chung.
Yếu tố thứ tư là chất lượng và cấu hình thiết bị. Tấm pin, biến tần, tủ điện, thiết bị bảo vệ, dây dẫn, hệ thống giám sát và kết cấu lắp đặt cần được lựa chọn đồng bộ. Thiết kế không phù hợp có thể làm tăng tổn hao hoặc hạn chế khả năng khai thác sản lượng.
Yếu tố thứ năm là khả năng vận hành và bảo trì. Hệ thống cần được theo dõi để phát hiện sớm tình trạng suy giảm sản lượng, lỗi biến tần, vấn đề kết nối hoặc hiện tượng che bóng, bụi bẩn. Công tác kiểm tra và vệ sinh định kỳ cũng góp phần duy trì hiệu suất trong thời gian dài.
Pin lưu trữ BESS là một yếu tố khác cần được xem xét khi doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng điện đáng kể sau khi mặt trời giảm bức xạ. Hệ thống lưu trữ có thể giúp chuyển một phần điện năng tạo ra ban ngày sang thời điểm cần sử dụng sau đó.
Tuy nhiên, BESS không nên được xem là thành phần bắt buộc của mọi hệ thống. Thiết bị này làm tăng vốn đầu tư và cần có phương án quản lý, bảo vệ, giám sát cũng như tính toán chu kỳ sạc và xả. Doanh nghiệp chỉ nên lựa chọn khi bài toán vận hành và tài chính cho thấy lợi ích phù hợp với khoản đầu tư bổ sung.
Ngoài ra, cơ chế xử lý sản lượng điện dư và các yêu cầu liên quan đến đấu nối cần được kiểm tra theo quy định có hiệu lực tại thời điểm triển khai. Chính sách về điện mặt trời mái nhà có thể thay đổi, vì vậy doanh nghiệp không nên sử dụng một thông tin pháp lý cũ để áp dụng cho dự án mới mà không kiểm tra lại.
Doanh nghiệp nên tính hiệu quả điện mặt trời trước khi đầu tư như thế nào?
Một bài toán đầu tư đáng tin cậy cần bắt đầu bằng dữ liệu thực tế của doanh nghiệp. Báo giá hệ thống chỉ là một phần của quyết định, trong khi hiệu quả lâu dài phụ thuộc vào cách hệ thống tương tác với phụ tải.
Trước tiên, doanh nghiệp cần xác định mục tiêu. Nếu mục tiêu chính là giảm hóa đơn điện, trọng tâm sẽ là tỷ lệ tự tiêu thụ và sản lượng thay thế điện lưới. Nếu mục tiêu là tăng khả năng chủ động nguồn điện, doanh nghiệp có thể phải xem xét thêm lưu trữ. Nếu mục tiêu liên quan đến yêu cầu môi trường hoặc tiêu chuẩn của đối tác, cách đánh giá có thể cần bổ sung thêm các chỉ số về năng lượng tái tạo và phát thải.
Tiếp theo là phân tích lịch sử sử dụng điện. Hóa đơn nhiều tháng sẽ cho thấy mức tiêu thụ trung bình, mức biến động và xu hướng theo mùa. Với doanh nghiệp có hệ thống đo đếm chi tiết, dữ liệu phụ tải theo thời gian sẽ có giá trị hơn nhiều so với chỉ nhìn vào tổng kWh trên hóa đơn.
Sau đó, cần khảo sát công trình. Đơn vị triển khai nên kiểm tra kết cấu mái, hướng mái, bóng đổ, vị trí lắp đặt biến tần, tuyến cáp, hệ thống tiếp địa, bảo vệ điện và khả năng kết nối với hệ thống hiện hữu.
Trên cơ sở đó, sản lượng điện mặt trời có thể được mô phỏng và đối chiếu với phụ tải. Báo cáo nên phân biệt rõ ba phần: điện mặt trời tạo ra, điện được sử dụng trực tiếp và điện năng vẫn phải mua từ lưới. Nếu có BESS, cần bổ sung phần điện được lưu trữ và sử dụng sau đó.
Cuối cùng là bài toán tài chính. Doanh nghiệp cần tính tổng chi phí đầu tư, chi phí bảo trì, khả năng thay thế thiết bị trong vòng đời dự án và mức tiết kiệm dự kiến theo từng kịch bản. Một phương án tốt nên thể hiện rõ các giả định về sản lượng, giá điện, mức tiêu thụ và tỷ lệ tự sử dụng.
Không nên sử dụng những cam kết như “giảm chắc chắn 30% tiền điện” hoặc “hoàn vốn trong một thời gian cố định” nếu không có dữ liệu chứng minh cho chính công trình đó. EVN từng công bố những trường hợp doanh nghiệp thực tế ghi nhận mức giảm chi phí điện đáng kể sau khi sử dụng điện mặt trời mái nhà, nhưng những trường hợp này chỉ nên được xem là ví dụ tham khảo, không phải mức tiết kiệm áp dụng chung cho mọi doanh nghiệp.
Do đó, cách tiếp cận phù hợp hơn là xây dựng ít nhất hai hoặc ba kịch bản đầu tư với các mức công suất khác nhau, sau đó so sánh lượng điện tự tiêu thụ, vốn đầu tư, mức giảm tiền điện và nhu cầu lưu trữ. Cách làm này giúp doanh nghiệp nhìn thấy rõ sự đánh đổi giữa quy mô hệ thống và hiệu quả tài chính.
 |
| Doanh nghiệp cần phân tích phụ tải, lịch sử tiền điện, điều kiện mái và sản lượng dự kiến trước khi lựa chọn công suất hệ thống điện mặt trời. |
Kết luận
Điện mặt trời cho doanh nghiệp có thể giúp giảm tiền điện bằng cách đáp ứng một phần nhu cầu sử dụng điện ngay tại công trình, qua đó giảm lượng điện phải mua từ lưới. Hiệu quả đặc biệt đáng chú ý ở những doanh nghiệp có phụ tải lớn và hoạt động ổn định vào ban ngày.
Tuy nhiên, không thể xác định khoản tiết kiệm chỉ bằng công suất hệ thống. Sản lượng thực tế, tỷ lệ tự tiêu thụ, lịch sử tiền điện, thời gian vận hành, điều kiện mái, chất lượng thiết bị, khả năng lưu trữ và cơ chế xử lý điện dư đều có ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng.
Vì vậy, trước khi đầu tư, doanh nghiệp nên khảo sát kỹ thuật, phân tích dữ liệu tiêu thụ điện trong nhiều tháng và mô phỏng sản lượng theo điều kiện thực tế. Một hệ thống phù hợp không nhất thiết là hệ thống có công suất lớn nhất, mà là hệ thống có khả năng đáp ứng tốt nhu cầu điện và tạo ra giá trị kinh tế phù hợp với mô hình vận hành của doanh nghiệp.
Nếu doanh nghiệp đang tìm hiểu giải pháp điện mặt trời cho nhà xưởng, văn phòng, kho hàng hoặc cơ sở sản xuất, Lưu Solar có thể hỗ trợ khảo sát hiện trạng, phân tích nhu cầu sử dụng điện và đề xuất phương án phù hợp.